Niet de laatste loodjes maar de laatste plooitje worden gelegd voor de beurs.
Het (op) maken van mutsen is een lang traject dat je niet even op een vrije ochtend doet. In het lange Paasweekend werden de laatste puntjes op de i gezet van het boek. De deadline hijgt dan toch op een gegeven moment in je nek. Maar gelukkig die is gehaald. En inmiddels is het boek van de pers gerold.
Daarna richten we ons op de stand op de Handwerkbeurs in Zwolle (12 tot en met 15 mei, stand 25). De vitrines zijn leeggehaald, schoongemaakt en opnieuw ingericht. De mutsen en onderdelen van de mutsen waren al op een eerder moment gewassen, gesteven en geplooid. Het inrichten was toch wel even een dingetje. Past het wel in de ondiepe vitrines en hebben we het geheel van (op)maken van een muts een beetje in beeld met de voorbeelden die we hebben?
En welke dracht doen we zelf aan? Zijn onze eigen mutsen schoon? Is de schort nog tiptop?
De fotosessie voor het boek met de professionele fotografen, was in december, hartje winter en toen hadden we lekkere dikke wollen kleding aan. Nu is het mei en doen we toch liever de zomerse dracht aan met korte mouwen. Past alles nog en is alles compleet? Zo tutten we de de paasdagen door om straks op de handwerkbeurs een mooie presentatie te maken rondom ons nieuwe boek: de Achterhoekse dracht.
De koffers zijn weer ingepakt, het hoofd draait op volle toeren of we niet iets vergeten zijn. En of alles wel in de auto past.
Een nieuw boek van de Gelderse mutsen: Achterhoekse dracht. Een boek dat u binnen laat kijken bij de familie Grevers die al vier generaties de Achterhoekse knipmutsen en plooimutsen (op)maakt.
Een boek dat met vele foto’s laat zien hoe de mutsen gemaakt, gewassen, gesteven en geplooid worden. Het boek wordt aangevuld met filmpjes op YouTube waar u inzicht krijgt hoe de knip- en plooimuts gemaakt worden.
Verder in dit boek hebben Henny, Anke en Connie patronen gemaakt van originele uit de Achterhoek komende gebreide mutsen (3), 2 gehaakte mutsen en 2 kralentassen.
Ook staat er in dit 80 pagina’s tellende boek een eigen ontwerp (met patroon) van een Achterhoekse mutsen sjaal. Natuurlijk konden de dames het ook niet laten om patronen te verkleinen zodat een pop ook in de Achterhoekse dracht gekleed kan worden.
Het boek is gemaakt om een stukje Achterhoeks textiel erfgoed in beeld te brengen en te bewaren voor volgende generaties.
Het boek zal gepresenteerd worden op de Handwerkbeurs in Zwolle. Deze wordt gehouden in de IJsselhallen van 12 tot en met 15 mei.
In onze stand vertellen wij graag over de verschillende mutsen die gedragen werden in de Achterhoek. Daarnaast hebben we een kleine tentoonstelling van mutsen.
Voor elke dag op de beurs hebben wij voor de eerste tien kopers van ons boek een speciale verrassing.
Naast ons nieuwe boek hebben wij onze eerder uitgebrachte boeken ook nog te koop: Gelderse gebreide mutsen, Gebreide kralen tassen, Traditionele kralenbeurzen, Gebreide poppensokjes en -kniekousen en Kralen in kleding.
Er zijn diverse pakketten om zelf kralentasjes te breien en te haken. Bij een aantal kralenpakketjes zijn zelfs gratis boeken.
U vindt verder in onze stand (nr.25) patronen voor het breien of haken van mutsen, patronen voor poppenkleding en tasbeugeltjes.
Op mijn werk, Anke werkt op een opleidingsbedrijf voor de bouw houd ik mij o.a. bezig met bedrijfskleding.
De leerlingen die kiezen voor timmerman, metselaar of tegelzetter krijgen bij het in dienst gaan een overwegend zwart pak aangemeten. Broek, jas, trui en shirt. O ja, en natuurlijk veiligheidsschoenen.
De leerlingen die kiezen voor het vak schilder krijgen eenzelfde pak aangemeten alleen in het wit. Zo zijn de leerlingen al duidelijk herkenbaar welk beroep ze gaan beoefenen. Ik zeg weleens dat ik ze een pak aan kan meten maar dat ze zelf moeten gaan leren en bewijzen dat ze ook goed worden in hun vak. Een stukje herkenbaarheid meer is het niet.
SchilderTimmerman, metselaar, tegelzetter
Natuurlijk zijn er legio beroepen die ook gezag uitstralen met bedrijfskleding. Denkend aan de politie of de ME. Maar bedrijfskleding wordt vaak ook gedragen uit hygiënische oogpunt. Een bakker, een slager maar ook de medische specialist.
En nu gaan wij ook voor het eerst allemaal op de beurs staan in bedrijfskleding. We zullen duidelijk herkenbaar zijn. Niet een shirt dat we hebben bedrukt met een bedrijfslogo maar duidelijke herkenbare bedrijfskleding. ‘s Morgens niet meer dralen bij de kast zal ik dit of dat of is die combinatie beter of dit zal toch niet te warm zijn……
Nee bedrijfskleding, nee bedrijfsdracht, de Achterhoekse dracht.
Dit omdat we iets te vieren hebben op de beurs. Wij hebben een nieuw boek met als titel: Achterhoekse dracht. En wat is leuker voor u om het ook in het echt te zien.
Achterhoekse vlaggetjes.
We staan dus duidelijk herkenbaar in stand 25 op de handwerkbeurs in Zwolle. Deze is van 12 tot en met 15 mei. Komt u ook?
O ja, Anke heeft ook veiligheidsschoenen aan, zij loopt op klompen, want zij heeft de daagse dracht aan. Henny en Connie zullen bij aanvang van de beurs de zondagse of hoogtijdracht dragen en dan heb je schoenen aan. (later, op de dag gaan ze ook aan het werk hoor en wisselen ze alleen even van mutsje zoals onze grootmoeder dat vroeger ook deed)
Deze vind ik heel tof maar Henny vind ze te hip bij de klederdracht.
Jaren keek ik, Connie, mee met moeder Henny als ze aan het mutsen maken was. De termen: tornen, stijven, strijken, wassen, koken, plooien kende ik wel. Tornen, ja daar hielp ik weleens mee maar verder nooit. Nu stond ik zelf voor de uitdaging om het ook te gaan doen.
Aangezien er geen digitale cursus te vinden is, was het maar beginnen. Beginnen met de eerste stap en het gewoon gaan doen. En wat minstens zo makkelijk is, dat je telkens kon vragen: hoe doe je dit, wat is handig, hoe deed jij dat? Moeder Henny duizelde het af en toe van de vragen die ik iedere keer stelde……..
Ondertussen bestookte ik Anke met foto’s en verhalen. Kijk dit doe je zo, moet je hier zien wat daar is gebeurd, hoe vind je dit. Dan komt de professie van Anke, je foto’s zijn niet scherp, heb je die achtergrond gezien, dat kan echt niet. Oké naast het mutsenmaken werd ik ook nog fotograaf. Alle stappen legde ik vast, soms alleen voor mezelf om te onthouden hoe de muts in elkaar moet worden gezet, soms ook voor het boek.
HET BOEK! Ja u leest het goed. Zomer 2021 zijn we al gestart. Misschien al wel eerder. Het idee ontstond met de Pasen van 2021. Een boek waarin de Achterhoekse klederdracht centraal staat en vooral de kanten mutsen zoals oma Grevers ze maakte en plooide. Daar heeft Henny het vak van geleerd en nu wij, Anke en Connie, de volgende generatie.
In de zomervakantie van 2021 wilden we het gehele proces van het (op)maken van de knipmuts gaan filmen. Om in een aantal dagen de verschillende stappen te kunnen filmen, werd er een draaiboek gemaakt.
De geïmproviseerde filmstudio.
De filmstudio werd ingericht. Wij kregen allemaal nieuwe tijdelijke functies erbij: de cameraman, de regisseur, de actrice en de proces director.
Alles van het (op)maken van de knipmuts stond op film en foto. De winter werd gebruikt om de teksten te schrijven. We werkten naar de beurs van februari 2022 toe om ons boek te presenteren. Helaas gooide Corona roet in het eten en werd de beurs uitgesteld naar mei. Dit gaf ons extra tijd en zo hebben we er nog wat extra filmmateriaal bijgemaakt en is het boek nog wat dikker geworden. Ook het (op)maken van “het opknappertje”, ook een Achterhoekse muts werd gefilmd en gefotografeerd.
Wat een leuke uitdaging om te doen en wat komt er veel bij kijken. En we blijven amateurs… zowel in het mutsen maken als in het maken van boeken en zeer zeker met het maken van de filmpjes. Maar u krijgt zo wel een kijkje in de keuken van de Achterhoekse mutsen familie.
Erve Brooks.En toch werd het steeds professioneler. Foto shoot op Erve Brooks met Janneke en Alex.
Een idee, een kast met mutsen en materialen en dan, het idee is er maar hoe ga je beginnen?
Op een vrijdagmiddag ergens in mei staat er een oud klasgenoot op de stoep met de vraag: “Maken jullie nog mutsen op?” Moeder Henny en Connie kijken elkaar aan. Nee, ja, euh… wat gaan we doen? De mutsen komen op tafel en met de afspraak dat we de tijd willen hebben om te kijken of het nog mogelijke is, of we het nog kunnen en of we alle gereedschappen en materialen nog hebben. De mutsen worden achtergelaten. Henny en Connie kijken elkaar aan en beginnen hard te lachen. We hebben toch echt ook weer een stok nodig om te beginnen! En toeval, dat bestaat niet.
Als je de foto’s bekijkt zie je hoe vuil en vies alles is. Jammer dat er geen geurfoto’s zijn. Of voor jullie maar goed ook. De eerste muts wordt onder handen genomen. En zo zitten Henny en Connie te tornen en gaat na enkele uren de muts in een pannetjes sop.
Het sop moet meerdere keren worden vernieuwd en dan begint de volgende uitdagingen. Stijven, strijken, plooien…
Voor het plooien zijn diverse plankjes en pinnen nodig. Al snel is alles gevonden van de voorstroken maar van de achterstrook?
Dat heb je als je twee keer ondertussen bent verhuisd. Je weet niet meer waar alles is. In de schuur? Nee, op zolder? Nee, in eerste instantie.
Op een warme zaterdag met telefoon, altijd handig als zaklamp, toog ik naar de zolder.
Systematisch begon ik te zoeken. Linksom. Doos voor doos, wat bewaart een mens toch veel. Daar zijn de gehaakte mutsjes, oké een patronenboek met gehaakte mutsjes en zo zoek ik verder. Ik vind van alles maar de betreffende gereedschappen voor de achterstrook kom ik niet tegen.
Net als ik het wil opgeven, in ongeveer een laatste doos en dan: Eureka! De pinnen van de achterstrook, alles keurig bij elkaar in één doos! Wat goed opgeruimd en de ontdekking van het mutsenmaken kan worden vervolgd.
Het is even geleden dat we blogden over de Gelderse Mutsen, maar we nemen u weer mee op onze ontdekkingsreis in Mutsenland. Een hele nieuwe ontdekkingstocht met tussendoor de ontmoeting met Stefanie van de Zeeuwse visserstruien, waar we eerder al meerdere keren over hebben geschreven.
We hadden al gedeeld dat we prachtige oude dozen met mutsen en materialen hadden gevonden. zie de volgende blogs:
En toen hebben we de vraag gesteld: Wat gaan we er mee doen? Willen we er wat mee doen? Het zou jammer zijn dat de kennis die Henny de afgelopen 40 jaar heeft opgedaan omtrent de mutsen, verloren zou gaan. Daarom hebben Anke en Connie een nieuw project opgezet. Eerst een stukje geschiedenis:
Wanneer we, Anke en Connie, bij oma, de mutsenmaakster, logeerden, zagen we nooit iets van mutsen. Oma had alles opgeruimd in haar kastje. Soms kwam er iemand aan de deur. Een doos brengen. We kregen niet te zien wat er in de doos zat. Ja, we wisten dat oma knipmutsen waste, we wisten wat een knipmuts was, maar je mocht het vooral niet zien en aankomen.
Soms keken we stiekem in het kastje. We zagen alleen maar dozen in allerlei maten. Vooral schoendozen….
Eind jaren ‘70 van de vorige eeuw leerde ma (Henny) mutsen maken. Met een groep dames van de toneelvereniging werd enthousiast begonnen. Bij ons in de kamer. Wij zussen stonden er met de neus bovenop. De pinnetjes, de plooien, de frustraties van de dames en het doorzettingsvermogen van onze ma. Zij was degene die het vak van mutsenmaakster onder de knie kreeg.
Veertig jaar lang maakte ma Henny mutsen. Knipmutsen, plooimutsen, rouwmutsen, voor mensen, maar ook voor poppen, in allerlei maten. Soms helemaal nieuw, soms moesten ze uit elkaar worden gehaald en gewassen. Dagenlang stond er een pan op het vuur om de mutsen te wassen en weer wit te laten worden.
We gingen mee door het land om kantjes, katoenen stoffen , stijfsel en karkas te vinden. Zaken die je nodig had om mutsen te maken. We kwamen in allerlei winkeltjes, plozen dozen na op zoek naar dat ene stukje kant.
Stad en land werd er afgelopen om de juiste materialen te krijgenOud wordt weer een heldere witte muts
Inmiddels twee verhuizingen later, nogmaals alle mutsen, materialen en gereedschappen meegenomen stond het verspreid door het huis, niets te doen. Tot het voorjaar van 2021 op een avond Anke en Connie tot de conclusie kwamen dat het zonde is om met het erfgoed van onze ma, niets te doen. Het werd laat die avond met allerlei plannen van hoe gaan we het aanpakken, hoe zetten we het weg, wordt het een boek of een film…..
Oké de zomer van 2021 zou het gebeuren. Er werden geen verre reizen geboekt dat jaar, dus er was tijd genoeg.
In de komende blogs nemen we jullie mee in ons avontuur. In onze hindernissen, frustraties en ontdekkingen die we tijdens de reis van ons mutsen avontuur hebben beleefd. Wat we hebben gedaan, wat we hebben vastgelegd en wat we kunnen vertellen van het vak mutsenmaakster.
We vertellen het vak zoals het in onze familie is ontstaan, over de geschiedenis van de klederdracht zoals onze voorouders dit aan ons hebben verteld.
Sommige verhalen vallen samen. Al eerder blogden we over onze zoektocht van Stefanie (Zeeuwsevisserstruien) naar gehaakte klederdrachtmutsjes. Via onderstaande links zijn ze nog te lezen.
Afgelopen vrijdag was het dan zover. Stefanie uit Zeeland toog naar de Achterhoek. Wat hebben we een leuke middag gehad! De hele middag ging het over mutsjes, haken en handwerken. Al snel kwamen de tassen en dozen voor de dag. Ook de doos en map met de mutsen waarom het eigenlijk ging. De muts uit Zeeuws Vlaanderen die in de jaren 80 van de vorige eeuw is gepubliceerd in het blad de Boerderij. Nog een keer op patroon gezet door Anke en ook Stefanie was begonnen om het mutsje op patroon te zetten. Maar toen ze hoorde dat het al op patroon stond, ja dan ga je wat anders doen. Natuurlijk werd naast de muts uit Zeeuws- Vlaanderen ook de andere acht mutsen en patronen bekeken. Wat een overeenkomsten en wat een verschillen in mutsjes.
Zeeuwse mutsjes
Ook Stefanie had een aantal Zeeuwse gehaakte mutsen meegebracht. Te leen gekregen om ons te laten zien. En we leerden meteen een nieuw woord erbij. De Zeeuwse mutsen, van het eiland Schouwen hebben vleken. Vleken zijn de stroken die bovenop de muts zijn gehaakt en schuin naar achteren horen te staan. Vleken lijken op vleugels van een vogel, tenminste dat vinden wij.
En dan zie je dat stroken aan de muts in bepaalde streken als kraag hangen in de nek, in een andere streek een strook wordt bovenop de muts en in Zeeland dus schuin naar achteren horen te staan. Dat vergt nog verder onderzoek en daarover een andere keer meer.
De zoektocht van de gebreide en gehaakte mutsen kende nog een klein vervolg. Alles was bij elkaar gezocht door Connie en zodra Anke een bezoekje bracht aan Winterswijk werd alles tevoorschijn gehaald en bekeken.
En dan hebben we een heleboel bij elkaar. Wat is wat en wie is wie.
Zo kwamen we erachter dat we van de negen patronen die in de Boerderij zijn verschenen, we er een aantal nog in originele staat terug vonden in de doos op zolder.
Zoeken, bekijken, is het nu hetzelfde of toch anders? Wanneer heeft wie wat gemaakt?
Eén voor een zoeken we door. Ondertussen voorzien we de mutsen van het nodige commentaar: “Deze lijkt wel op de vorige. Is dat een mutsje uit de Boerderij?” De mutsendames zijn in hun element. Vergelijken, maar is dit niet het mutsje van ons zelf? Staat deze al op patroon?
Hetzelfde?
Langzaamaan vinden we duidelijkheid.
In de Boerderij van de jaren ‘80 van de vorige eeuw hebben negen mutsjes gestaan, zo is te lezen in de bewaarde patronen. Vanuit negen provincies met een oproep dat ze nog mutsjes zochten uit Limburg en Utrecht. Het gevolg van de oproep is nooit duidelijk geworden. Verder is er uit elke regio een mutsje:
Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Achterhoek, Alblasserwaard, Brabant, Zeeuws-Vlaanderen en Hoogblokland.
Binnenkort zal ik enkele patronen en mutsjes fotograferen en over bloggen. Er komt een duidelijk beeld bij mij over waar welke soorten mutsen werden gedragen.
Mocht u nog een mutsje of foto hebben met iemand met een gebreide of gehaakte muts. Graag ontvang ik een scan via de mail met de plaats waar deze muts werd gedragen. Ik ben benieuwd of ik de zoektocht kan voltooien.
Niet alle mutsjes hebben we nog in de oorspronkelijke staat. Sommige mutsjes zijn helemaal compleet en alleen vies en stoffig, andere mutsjes zijn gedeeltelijk gehaakt vanuit de Boerderij. Ook vinden we nog andere mutsje in de doos. Er zijn nog nieuwe patronen die niet op patroon zijn gezet.
De haakpen is weer opgezocht.
Anke is druk bezig om deze mutsjes op patroon te zetten en deze zullen t.z.t. worden uitgegeven.
Heeft u het vervolg van het blog van “het gerief van tante zoet”gelezen? De zoektocht, waar wij een onderdeel van zijn geworden (zie het vorige blog) is geëindigd. Mevr. Boom-Bor is in het begin van de jaren ‘80 van de vorige eeuw, ook begonnen met het verzamelen van oude gehaakte en gebreide mutsjes. Ook want moeder Henny is ongeveer in dezelfde tijd ook gestart met het mutsen maken. Naast de kanten mutsen verzamelde ze werkmutsjes die gebreid of gehaakt waren. Breien van de mutsjes deed ze zelf. Zo ontstond er een hele collectie en in 2009 hebben de dochters Anke en Connie daar een boek van uitgegeven. (Gelderse gebreide mutsen).
Een blog over gehaakte mutsjes, een zoektocht naar een bepaalde gehaakte muts, het Zeeuws-Vlaanderen mutsje dat ooit gepubliceerd is in de Boerderij” een agrarisch weekblad. Dat was lang geleden. Ik herkende het verhaal en ik wist waar het overging.
Ik schreef Anke een berichtje terug: Dat wordt een bezoekje aan de zolder, daar moet het liggen. De dag daarna naar het zolder. Een map met de patronen heb ik snel gevonden. Mijn nieuwsgierigheid kan ik niet bedwingen en op zolder blader ik de map al door: hebbes, gevonden! De patronen stammen uit begin jaren ‘80 van de vorige eeuw. Naast het bewuste patroon van de Zeeuwse muts, vind ik ook nog acht andere patronen. Ooit gepubliceerd in de Boerderij of alleen een foto en dan kon je het patroon bestellen. Nee, niet via internet, dat ging toen nog met een overschrijvingskaart. Het bedrag 3 of 4 gulden overmaken en dan kreeg je het enkele weken later over de post thuisgestuurd.
De patronen van De Boerderij.
Maar het kant en klare mutsje moet er ook nog zijn. En ja hoor, enkele dozen verder vind ik drie verhuisdozen met piepschuimkoppen met mutsjes. En naast het Zeeuwse mutsje vind ik nog meer gebreide en gehaakte mutsjes. Toch mooi twee verhuizingen overleeft.
Die avond plaats ik een bericht onder het bewuste blog. En dat levert een leuk mail contact op met Stephanie, de schrijfster van het blog. Ook Anke mail en fotografeer ik over de vondst. Haar reactie: kijk eens in de doos die ik de laatste keer mee heb gebracht, dat mutsje heb ik volgens mij deze zomer nog gehaakt en op patroon gezet. En.. tijdens de vakantie in Zeeland heb ik het mutsje gezien in Groede, museum Het Vlaemsche Erfgoed dat is volgens mij hetzelfde mutsje.
De foto staat nog op een geheugenkaartje en ja hoor, hetzelfde mutsje.
Het linker mutsje is het gezochte mutsje. Museum Het Vlaemsche Erfgoed in Groede.
Gelderse mutsen 