Baanmuts deel 2

In het eerste deel heb ik verteld over het tot stand komen van het kant. Binnen de verzameling kanten vond ik een stuk kant wat volgens mij genoeg moest zijn voor het maken van een reconstructie van een Baanmuts. Het kant is niet helemaal heel. Een stuk kant is niet meer te gebruiken. Zodra je het met een naald aanraakt, verschijnt er weer een nieuw gat in de kant.

Om zorgvuldig met het beperkte materiaal om te gaan, het kan immers maar 1x goed gaan, maak ik van stof allereerst een kap als proefmodel. De breedte van het kant is een vast gegeven en de naad moet ik verleggen wil ik deze kant gebruiken. Na nog enkele proefmodellen gemaakt te hebben, kom ik uiteindelijk op het definitieve patroon.

En dan, ja dan moet toch de schaar in de kant. Een zucht momentje, ik kan niet langer uitstellen ……………

De schaar erin en met spelden bepalen hoe de kap in elkaar gezet moet worden. Heel voorzichtig met kleine priegel steekjes zet ik de de repen aan elkaar. Hierbij moet ik tussendoor ook nog diverse reparaties uitvoeren. 

Nadat ik de naden aan elkaar heb gezet zie je de eerste vorm van de kap.

Dan wordt er mutsenlint langs de gehele muts genaaid. Het lint zorgt voor afwerking en geeft meteen stevigheid aan de kap. Ook worden de strikjes onder de kin eraan genaaid.

De volgende stap is om achterin de schuif te naaien. Dat is nog een hele nieuwe uitdaging. Daar moet ik eens goed voor gaan zitten. 

Mocht u aanvullende informatie hebben over het kant of de muts. Ik hoor het graag van u. 

Graag contact via: geldersemutsen@gmail.com

Baanmuts deel 1

Een hele specifieke muts is de Baanmuts. Deze muts wordt specifiek toegeschreven aan Winterswijk in het boek “Mutsen en streekdrachten uit Gelderland en Overijssel” van Woertman en Herbert (1977)

De mutsenbol of kap genaamd, is gemaakt van kloskant. Drie repen ervan werden met priegelsteekjes aan elkaar gezet en in model geknipt. Zo ontstond er een bol van banen, de Baanmuts genoemd.

Hoe kwam dit tot stand? 

In de Kantbrief, uitgave LOKK (Landelijke Organisatie Kant Kunst Nederland), uitgave 2021 jaargang 1 t/m 4, zijn er vier artikelen geplaatst met de titel: Kan(mis)slagen door Marianne Bottriaux. Daar wordt verteld hoe de kant werd vervaardigd.

In deze artikelen vertelt de schrijfster over de kantwerksters uit Beveren (België) Aan het begin van de 20ste eeuw waren er nog 1200 kantwerksters, vijftig jaar later nog maar een hand vol. De vele uren die gemaakt moesten worden, leverden niet genoeg op om een fatsoenlijke boterham te verdienen. Langzaamaan stierf het beroep uit. 

In de eerste twee artikelen wordt uitleg gegeven hoe handmatig de patronen werden vervaardigd. Voor mij als niet kantkloster bijna niet voor te stellen hoeveel werk dit al geweest moet zijn. Voor meer uitleg verwijs ik naar deze artikelen. 

In het derde artikel gaat de schrijfster verder in op de oorsprong van Beverse kant. Destijds een florerend bedrijf in België en toonaangevend voor de mutsenkanten van de streekmutsen welke in Nederland werden gedragen. 

Op de tentoonstelling: “Mutsenkanten uit Noord-Nederland 1730-1930”, in 1985 gehouden, waren honderdvijftig mutsen te zien en liefst zestig waren afgewerkt met Bevers kant. 

De belangrijkste afnemers waren in die tijd de Nederlandse vrouwen die een streekmuts droegen. 

In de laatste uitgave van 2021 is een heel artikel gewijd aan de techniek van Bevers kant. Elk onderdeel wordt beschreven hoe het moet worden geklost. Daarnaast geeft de schrijfster haar visie op de toekomst van het bewaren van het klossen van Bevers kant. Is het kunst? Hoe zorgen we dat het behouden blijft?

Door het mutsenvak uit te oefenen, houd ik in ieder geval een deel in stand. In de verzameling vond ik een stuk Bevers kant. Dit zou genoeg moeten zijn om een reconstructie te maken van een Baanmuts.

Mocht u aanvullende informatie hebben over het kant of de muts. Ik hoor het graag van u.

Noordzee Zomerfestival Katwijk 2022

Het zal vast via Facebook ons ter ore zijn gekomen, op het Noordzee Zomerfestival van Katwijk zou op 9 augustus het Nationaal Klederdracht festival plaatsvinden. Nu dat was wat voor ons, Geldersemutsen, de reden om op die dag Katwijk te bezoeken.

Zodra we een parkeerplek in een parkeergarage hadden gevonden, zagen we de eerste mensen al in in klederdracht. We wisten niet precies wat er zou zijn en waar het zou zijn. 

Allereerst maar eens naar het Katwijkse museum. Daar aangekomen zien we al verschillende groepen in klederdracht. 

Het Genootschap Oud Katwijk is organisator van dit festival. In samenwerking met het Noordzee Zomerfestival zijn er klederdrachtgroepen uit het gehele land uitgenodigd. 

Vanuit het Katwijkse museum gaan de klederdrachtgroepen in optocht naar het Strandplein. Daar worden in de middag alle groepen één voor één gepresenteerd en voorzien van informatie over de klederdracht van hun streek.

Wat een rijkdom wordt er getoond!

We zien groepen uit Friesland, Emmen, Nunspeet, West-Friesland, Scheveningen, Pernis, Zeeland…………. en nog meer. 

Hieronder een aantal foto’s. Helaas was ik mijn fotocamera vergeten. Ze zijn met mijn mobiel gemaakt. 

De hele middag hebben we gekeken naar de presentaties van de verschillende klederdrachten. Erg leuk en goed georganiseerd! Het festival was gratis toegankelijk, er stonden stoelen op het terrein waar je gebruik van kon maken en er was koffie. En als je iemand in klederdracht iets vroeg, stond je zo een half uur te kletsen over de klederdracht.

We hebben een prachtige middag gehad. Voor meer foto’s kijk op de site van het festival. Daar staan nog meer foto’s op. Het Noordzee Zomerfestival is een jaarlijks evenement, maar of er ieder jaar klederdracht te zien is, is voor ons niet duidelijk. bent u liefhebber zet het alvast in de agenda en misschien is er weer zo’n fantastische klederdrachten dag in Katwijk.

De laatste plooitjes…

Niet de laatste loodjes maar de laatste plooitje worden gelegd voor de beurs.

Het (op) maken van mutsen is een lang traject dat je niet even op een vrije ochtend doet. In het lange Paasweekend werden de laatste puntjes op de i gezet van het boek. De deadline hijgt dan toch op een gegeven moment in je nek. Maar gelukkig die is gehaald. En inmiddels is het boek van de pers gerold.

Daarna richten we ons op de stand op de Handwerkbeurs in Zwolle (12 tot en met 15 mei, stand 25). De vitrines zijn leeggehaald, schoongemaakt en opnieuw ingericht. De mutsen en onderdelen van de mutsen waren al op een eerder moment gewassen, gesteven en geplooid. Het inrichten was toch wel even een dingetje. Past het wel in de ondiepe vitrines en hebben we het geheel van (op)maken van een muts een beetje in beeld met de voorbeelden die we hebben?

En welke dracht doen we zelf aan? Zijn onze eigen mutsen schoon? Is de schort nog tiptop?

De fotosessie voor het boek met de professionele fotografen, was in december, hartje winter en toen hadden we lekkere dikke wollen kleding aan. Nu is het mei en doen we toch liever de zomerse dracht aan met korte mouwen. Past alles nog en is alles compleet? Zo tutten we de de paasdagen door om straks op de handwerkbeurs een mooie presentatie te maken rondom ons nieuwe boek: de Achterhoekse dracht.

De koffers zijn weer ingepakt, het hoofd draait op volle toeren of we niet iets vergeten zijn. En of alles wel in de auto past.

Achterhoekse dracht

Een nieuw boek van de Gelderse mutsen: Achterhoekse dracht. Een boek dat u binnen laat kijken bij de familie Grevers die al vier generaties de Achterhoekse knipmutsen en plooimutsen (op)maakt.

Een boek dat met vele foto’s laat zien hoe de mutsen gemaakt, gewassen, gesteven en geplooid worden. Het boek wordt aangevuld met filmpjes op YouTube waar u inzicht krijgt hoe de knip- en plooimuts gemaakt worden.

Verder in dit boek hebben Henny, Anke en Connie patronen gemaakt van originele uit de Achterhoek komende gebreide mutsen (3), 2 gehaakte mutsen en 2 kralentassen.

Ook staat er in dit 80 pagina’s tellende boek een eigen ontwerp (met patroon) van een Achterhoekse mutsen sjaal. Natuurlijk konden de dames het ook niet laten om patronen te verkleinen zodat een pop ook in de Achterhoekse dracht gekleed kan worden. 

Het boek is gemaakt om een stukje Achterhoeks textiel erfgoed in beeld te brengen en te bewaren voor volgende generaties.

Het boek zal gepresenteerd worden op de Handwerkbeurs in Zwolle. Deze wordt gehouden in de IJsselhallen van 12 tot en met 15 mei. 

In onze stand vertellen wij graag over de verschillende mutsen die gedragen werden in de Achterhoek. Daarnaast hebben we een kleine tentoonstelling van mutsen.

Voor elke dag op de beurs hebben wij voor de eerste tien kopers van ons boek een speciale  verrassing. 

Naast ons nieuwe boek hebben wij onze eerder uitgebrachte boeken ook nog te koop: Gelderse gebreide mutsen, Gebreide kralen tassen, Traditionele kralenbeurzen, Gebreide poppensokjes en -kniekousen en Kralen in kleding.

Er zijn diverse pakketten om zelf kralentasjes te breien en te haken. Bij een aantal kralenpakketjes zijn zelfs gratis boeken.

U vindt verder in onze stand (nr.25) patronen voor het breien of haken van mutsen, patronen voor poppenkleding en tasbeugeltjes.

Bedrijfskleding

Op mijn werk, Anke werkt op een opleidingsbedrijf voor de bouw houd ik mij o.a. bezig met bedrijfskleding.

De leerlingen die kiezen voor timmerman, metselaar of tegelzetter krijgen bij het in dienst gaan een overwegend zwart pak aangemeten. Broek, jas, trui en shirt. O ja, en natuurlijk veiligheidsschoenen. 

De leerlingen die kiezen voor het vak schilder krijgen eenzelfde pak aangemeten alleen in het wit. Zo zijn de leerlingen al duidelijk herkenbaar welk beroep ze gaan beoefenen. Ik zeg weleens dat ik ze een pak aan kan meten maar dat ze zelf moeten gaan leren en bewijzen dat ze ook goed worden in hun vak. Een stukje herkenbaarheid meer is het niet.

Natuurlijk zijn er legio beroepen die ook gezag uitstralen met bedrijfskleding. Denkend aan de politie of de ME. Maar bedrijfskleding wordt vaak ook gedragen uit hygiënische oogpunt. Een bakker, een slager maar ook de medische specialist.

En nu gaan wij ook voor het eerst allemaal op de beurs staan in bedrijfskleding. We zullen duidelijk herkenbaar zijn. Niet een shirt dat we hebben bedrukt met een bedrijfslogo maar duidelijke herkenbare bedrijfskleding. ‘s Morgens niet meer dralen bij de kast zal ik dit of dat of is die combinatie beter of dit zal toch niet te warm zijn……

Nee bedrijfskleding, nee bedrijfsdracht, de Achterhoekse dracht.

Dit omdat we iets te vieren hebben op de beurs. Wij hebben een nieuw boek met als titel: Achterhoekse dracht. En wat is leuker voor u om het ook in het echt te zien.

Achterhoekse vlaggetjes.

We staan dus duidelijk herkenbaar in stand 25 op de handwerkbeurs in Zwolle. Deze is van 12 tot en met 15 mei. Komt u ook?

O ja, Anke heeft ook veiligheidsschoenen aan, zij loopt op klompen, want zij heeft de daagse dracht aan. Henny en Connie zullen bij aanvang van de beurs de zondagse of hoogtijdracht dragen en dan heb je schoenen aan. (later, op de dag gaan ze ook aan het werk hoor en wisselen ze alleen even van mutsje zoals onze grootmoeder dat vroeger ook deed)

Deze vind ik heel tof maar Henny vind ze te hip bij de klederdracht.

Het boek!

Jaren keek ik, Connie, mee met moeder Henny als ze aan het mutsen maken was. De termen: tornen, stijven, strijken, wassen, koken, plooien kende ik wel. Tornen, ja daar hielp ik weleens mee maar verder nooit. Nu stond ik zelf voor de uitdaging om het ook te gaan doen.

Aangezien er geen digitale cursus te vinden is, was het maar beginnen. Beginnen met de eerste stap en het gewoon gaan doen. En wat minstens zo makkelijk is, dat je telkens kon vragen: hoe doe je dit, wat is handig, hoe deed jij dat? Moeder Henny duizelde het af en toe van de vragen die ik iedere keer stelde……..

Ondertussen bestookte ik Anke met foto’s en verhalen. Kijk dit doe je zo, moet je hier zien wat daar is gebeurd, hoe vind je dit. Dan komt de professie van Anke, je foto’s zijn niet scherp, heb je die achtergrond gezien, dat kan echt niet. Oké naast het mutsenmaken werd ik ook nog fotograaf. Alle stappen legde ik vast, soms alleen voor mezelf om te onthouden hoe de muts in elkaar moet worden gezet, soms ook voor het boek.

HET BOEK! Ja u leest het goed. Zomer 2021 zijn we al gestart. Misschien al wel eerder. Het idee ontstond met de Pasen van 2021. Een boek waarin de Achterhoekse klederdracht centraal staat en vooral de kanten mutsen zoals oma Grevers ze maakte en plooide. Daar heeft Henny het vak van geleerd en nu wij, Anke en Connie, de volgende generatie.

In de zomervakantie van 2021 wilden we het gehele proces van het (op)maken van de knipmuts gaan filmen. Om in een aantal dagen de verschillende stappen te kunnen filmen, werd er een draaiboek gemaakt.

De geïmproviseerde filmstudio.

De filmstudio werd ingericht. Wij kregen allemaal nieuwe tijdelijke functies erbij: de cameraman, de regisseur, de actrice en de proces director.

Alles van het (op)maken van de knipmuts stond op film en foto. De winter werd gebruikt om de teksten te schrijven. We werkten naar de beurs van februari 2022 toe om ons boek te presenteren. Helaas gooide Corona roet in het eten en werd de beurs uitgesteld naar mei. Dit gaf ons extra tijd en zo hebben we er nog wat extra filmmateriaal bijgemaakt en is het boek nog wat dikker geworden. Ook het (op)maken van “het opknappertje”, ook een Achterhoekse muts werd gefilmd en gefotografeerd.

Wat een leuke uitdaging om te doen en wat komt er veel bij kijken. En we blijven amateurs… zowel in het mutsen maken als in het maken van boeken en zeer zeker met het maken van de filmpjes. Maar u krijgt zo wel een kijkje in de keuken van de Achterhoekse mutsen familie.

Erve Brooks.
En toch werd het steeds professioneler. Foto shoot op Erve Brooks met Janneke en Alex.

Gaan we het doen…..?

Een idee, een kast met mutsen en materialen en dan, het idee is er maar hoe ga je beginnen?

Op een vrijdagmiddag ergens in mei  staat er een oud klasgenoot op de stoep met de vraag: “Maken jullie nog mutsen op?”  Moeder  Henny en Connie kijken elkaar aan. Nee, ja, euh… wat gaan we doen? De mutsen komen op tafel en met de afspraak dat we de tijd willen hebben om te kijken of het nog mogelijke is, of we het nog kunnen en of we alle gereedschappen en materialen nog hebben. De mutsen worden achtergelaten. Henny en Connie kijken elkaar aan en beginnen hard te lachen. We hebben toch echt ook weer een stok nodig om te beginnen! En toeval, dat bestaat niet. 

Als je de foto’s bekijkt zie je hoe vuil en vies alles is. Jammer dat er geen geurfoto’s zijn. Of voor jullie maar goed ook. De eerste muts wordt onder handen genomen. En zo zitten Henny en Connie te tornen en gaat na enkele uren de muts in een pannetjes sop. 

Het sop moet meerdere keren worden vernieuwd en dan begint de volgende uitdagingen. Stijven, strijken, plooien…

Voor het plooien zijn diverse plankjes en pinnen nodig. Al snel is alles gevonden van de voorstroken maar van de achterstrook?

Dat heb je als je twee keer ondertussen bent verhuisd. Je weet niet meer waar alles is. In de schuur? Nee, op zolder? Nee, in eerste instantie. 

Op een warme zaterdag met telefoon, altijd handig als zaklamp, toog ik naar de zolder. 

Systematisch begon ik te zoeken. Linksom. Doos voor doos, wat bewaart een mens toch veel. Daar zijn de gehaakte mutsjes, oké een patronenboek met gehaakte mutsjes en zo zoek ik verder. Ik vind van alles maar de betreffende gereedschappen voor de achterstrook kom ik niet tegen. 

Net als ik het wil opgeven, in ongeveer een laatste doos en dan: Eureka! De pinnen van de achterstrook, alles keurig bij elkaar in één doos! Wat goed opgeruimd en de ontdekking van het mutsenmaken kan worden vervolgd.

Is dit nu een begin van een nieuw boek?

Wat gaan we er mee doen?

Het is even geleden dat we blogden over de Gelderse Mutsen, maar we nemen u weer mee op onze ontdekkingsreis in Mutsenland. Een hele nieuwe ontdekkingstocht met tussendoor de ontmoeting met Stefanie van de Zeeuwse visserstruien, waar we eerder al meerdere keren over hebben geschreven. 

We hadden al gedeeld dat we prachtige oude dozen met mutsen en materialen hadden gevonden. zie de volgende blogs:

https://geldersemutsen.home.blog/2021/05/03/kennis/

https://geldersemutsen.home.blog/2021/04/20/oude-dozen/

En toen hebben we de vraag gesteld: Wat gaan we er mee doen? Willen we er wat mee doen? Het zou jammer zijn dat de kennis die Henny de afgelopen 40 jaar heeft opgedaan omtrent de mutsen, verloren zou gaan. Daarom hebben Anke en Connie een nieuw project opgezet. Eerst een stukje geschiedenis:

Wanneer we, Anke en Connie,  bij oma, de mutsenmaakster,  logeerden, zagen we nooit iets van mutsen. Oma had alles opgeruimd in haar kastje. Soms kwam er iemand aan de deur. Een doos brengen. We kregen niet te zien wat er in de doos zat. Ja, we wisten dat oma knipmutsen waste, we wisten wat een knipmuts was, maar je mocht het vooral niet zien en aankomen. 

Soms keken we stiekem in het kastje. We zagen alleen maar dozen in allerlei maten. Vooral schoendozen….

Eind jaren ‘70 van de vorige eeuw leerde ma (Henny) mutsen maken. Met een groep dames van de toneelvereniging werd enthousiast begonnen. Bij ons in de kamer. Wij zussen stonden er met de neus bovenop. De pinnetjes, de plooien, de frustraties van de dames en het doorzettingsvermogen van onze ma. Zij was degene  die het vak van mutsenmaakster onder de knie kreeg. 

Veertig jaar lang maakte ma Henny mutsen. Knipmutsen, plooimutsen, rouwmutsen, voor mensen, maar ook voor poppen, in allerlei maten.  Soms helemaal nieuw, soms moesten ze uit elkaar worden gehaald en gewassen. Dagenlang stond er een pan op het vuur om de mutsen te wassen en weer wit te laten worden. 

We gingen mee door het land om kantjes, katoenen stoffen , stijfsel en karkas te vinden. Zaken die je nodig had om mutsen te maken. We kwamen in allerlei winkeltjes, plozen dozen na op zoek naar dat ene stukje kant. 

Oud wordt weer een heldere witte muts

Inmiddels twee verhuizingen later, nogmaals alle mutsen, materialen en gereedschappen  meegenomen stond het verspreid door het huis, niets te doen. Tot het voorjaar van 2021 op een avond Anke en Connie tot de conclusie kwamen dat het zonde is om met het erfgoed van onze ma, niets te doen. Het werd laat die avond met allerlei plannen van hoe gaan we het aanpakken, hoe zetten we het weg, wordt het een boek of een film…..

Oké de zomer van 2021 zou het gebeuren. Er werden geen verre reizen geboekt dat jaar, dus er was tijd genoeg. 

In de komende blogs nemen we jullie mee in ons avontuur. In onze hindernissen, frustraties en ontdekkingen die we tijdens de reis van ons mutsen avontuur hebben beleefd. Wat we hebben gedaan, wat we hebben vastgelegd en wat we kunnen vertellen van het vak mutsenmaakster. 

We vertellen het vak zoals het in onze familie is ontstaan, over de geschiedenis van de klederdracht zoals onze voorouders dit aan ons hebben verteld.

Onderdelen van een knipmuts
Wordt dit weer wit?

Gelderse mutsen ontmoeten Zeeuwse muts

Sommige verhalen vallen samen. Al eerder blogden we over onze zoektocht van Stefanie (Zeeuwsevisserstruien) naar gehaakte klederdrachtmutsjes. Via onderstaande links zijn ze nog te lezen.

https://geldersemutsen.home.blog/2021/11/01/zeeland/

https://geldersemutsen.home.blog/2021/11/13/klein-vervolg-zeeland/

https://geldersemutsen.home.blog/2021/11/13/vervolg-van-de-zeeuwse-mutsjes/

Afgelopen vrijdag was het dan zover. Stefanie uit Zeeland toog naar de Achterhoek. Wat hebben we een leuke middag gehad! De hele middag ging het over mutsjes, haken en handwerken. Al snel kwamen de tassen en dozen voor de dag. Ook de doos en map met de mutsen waarom het eigenlijk ging. De muts uit Zeeuws Vlaanderen die in de jaren 80 van de vorige eeuw is gepubliceerd in het blad de Boerderij. Nog een keer op patroon gezet door Anke en ook Stefanie was begonnen om het mutsje op patroon te zetten. Maar toen ze hoorde dat het al op patroon stond, ja dan ga je wat anders doen. Natuurlijk werd naast de muts uit Zeeuws- Vlaanderen ook de andere acht mutsen en patronen bekeken. Wat een overeenkomsten en wat een verschillen in mutsjes.

Zeeuwse mutsjes

Ook Stefanie had een aantal Zeeuwse gehaakte mutsen meegebracht. Te leen gekregen om ons te laten zien. En we leerden meteen een nieuw woord erbij. De Zeeuwse mutsen, van het eiland Schouwen hebben vleken. Vleken zijn de stroken die bovenop de muts zijn gehaakt en schuin naar achteren horen te staan. Vleken lijken op vleugels van een vogel, tenminste dat vinden wij.

En dan zie je dat stroken aan de muts in bepaalde streken als kraag hangen in de nek, in een andere streek een strook wordt bovenop de muts en in Zeeland dus schuin naar achteren horen te staan. Dat vergt nog verder onderzoek en daarover een andere keer meer.